Peter Koene, Liedjeszanger 1948-2013

Archief

Balladen, een inleiding

Balladen: strofische gedichten

Balladen zijn lange, strofische gedichten die in de Middeleeuwen en ook veel later nog werkelijk bedoeld waren om gezongen te worden. Is een lied zuiver lyrisch, een ballade is een episch gedicht naar inhoud.

Inhoudelijk kan het een sage, een sprookje, een mythe, een legende zijn; de gestemdheid van de dichter is lyrisch: zijn sterke ontroering (en algemene bekendheid van de stof) brengt de dichter tot een wijze van mededelen, die zuiver op suggereren berust. De dichter vertelt “alsof hij over de toppen der dingen heengaat” (Kalff) en geeft alleen de hoofdzaken. Soms is de inhoud bovennatuurlijk, andere teksten zijn schijnbaar realistisch, maar ook die hebben vaak een mysterieuze inslag.
Melodisch zijn de coupletten in grote lijnen steeds hetzelfde. Een couplet bestaat uit een aantal regels, meestal vóór- en nazin. Bij veel ballades worden binnen het couplet regels muzikaal en/of tekstueel herhaald. Dat kan leiden tot een soort trance, waarbij men helemaal in het verhaal kan opgaan.

Gezongen overlevering van verhalen

De meeste balladen zijn heel oud en vanuit de middeleeuwen overgeleverd, hoewel van sommige geen enkele oude bron bekend is. Ze maken deel uit van een orale traditie, waarin mensen voor elkaar verhalen vertelden en liederen zongen. Die traditie is al bijna een eeuw – sinds de komst van radio en grammofoonplaat – uitgestorven.. Wij zijn niet meer gewend om lange teksten ten gehore te brengen of om daar naar te luisteren. Toch is dit de meest waardevolle en toepasselijke manier om met balladen om te gaan; ze zijn nu eenmaal niet bedoeld om te lezen.

Wonderbaarlijk, dramatisch en spannend

  • De molenaar die, vanwege zijn openlijke losbandigheid, aan de galg belandt.
  • De berooide koopmanszoon, veroordeeld wegens verkrachting van een meisje, in de kerker wachtend op zijn doodstraf.
  • Een ridder die, na een tweegevecht, door zijn geliefde wordt begraven, waarna zij intreedt in een klooster.
  • Het meisje van 11 jaar dat trouwt met de koning en sterft in het kraambed.
  • Een pasgeboren kind, bij Bergen op Zoom gevonden door drie ruiters, dat een apocalyptische boodschap verkondigt.
  • Een dienstmeid, opgehangen omdat ze ervan is beschuldigd heimelijk een kindje te hebben gebaard en vermoord, op wonderbaarlijke wijze door Maria gered.
  • Een oude heks die verhindert dat twee verliefde koningskinderen elkaar kunnen bereiken, waarna beiden hun dood vinden in de zee.
  • Heer Albert die, nadat hij al negen vrouwen heeft vermoord, door een list van zijn tiende slachtoffer zelf wordt onthoofd.
  • Een tovenares, die al drie slachtoffers heeft gemaakt, maar die haar volgende slachtoffer misloopt doordat deze haar te slim af is.
  • Het twaalfjarige kind, veroordeeld tot de galg omdat hij konijntjes schoot op het jachtterrein van de hertog, dat noch door het kapitaal van zijn moeder noch door de tussenkomst van zijn broers en zussen gered kan worden.

Zij bevolken de wonderbaarlijke, dramatische, spannende en soms bovennatuurlijke wereld, die tot leven komt in de balladen. Lange, verhalende liederen, in een magische, mythische sfeer, die vanwege hun archetypische inhoud, vaak eeuwenlang van generatie op generatie zijn gezongen.

Comments are closed.